Nachfolgend möchten wir die zweite, diesmal fünfteilige, Manuskript-Reihe von Reza Panahi veröffentlichen. Reza Panahi ist ein Autor mit iranischem Migrationshintergrund, der sich in den nachfolgenden Manuskripten der Thematik der Sprache widmet.
Es folgen jeweils das persische Original und dann eine deutsche Übersetzung.
Viel Spaß beim Lesen und dem Sammeln von Eindrücken!
در ادامه، دومین مجموعه دستنوشتههای رضا پناهی را که این بار شامل پنج بخش است؛ منتشر میکنیم. رضا پناهی نویسندهای با پیشینه مهاجرت از ایران است که در این مجموعه به موضوع «زبان» میپردازد.
در هر بخش ابتدا متن اصلی فارسی و سپس ترجمه آلمانی آن ارائه شده است.
برای شما مطالعهای دلپذیر و تجربهای سرشار از تأمل و دریافتهای تازه آرزو میکنیم.
زبان / Sprache
چه سخت است حس کودک شدن و دوباره به زبان کودکانه سخن گفتن.
Wie schwer es ist, sich wieder wie ein Kind zu fühlen und in einer einfachen Sprache zu sprechen.
استفاده از ابتداییترین واژهها و گم شدن در جملاتی که برایت کاملاً جدید و حتی نامفهوماند.
Die einfachsten Worte zu benutzen und sich in Sätzen zu verlieren, die völlig neu und unverständlich sind.
نگاههایی که تو را در خودت میشکنند.
Blicke, die dich innerlich zerbrechen.
چشمهایی که منتظرند مقصودت را بهتر بفهمند.
Augen, die darauf warten, dass du dich verständlicher ausdrückst.
و تویی که نمیدانی چگونه کلمات را کنار هم به نظم بچینی.
Und du selbst, der nicht weiß, wie er die Wörter in Ordnung bringen soll.
این حجم از گمگشتگی با جان مهاجر چه میکند؟
Was macht dieses Maß an Verlorenheit mit der Seele eines Migranten?
چه سخت است وقتی فارسی فکر میکنی و آلمانی حرف میزنی.
Wie schwer es ist, wenn man auf Persisch denkt und auf Deutsch spricht.
— Reza Panahi
من در دو زبان / Ich in zwei Sprachen
زبان دوم فقط ابزار ارتباطی نیست. در هر زبان، «من» کمی متفاوت می شود.
Die Zweitsprache ist nicht nur ein Kommunikationsmittel. In jeder Sprache verändert sich das „Ich“ ein wenig.
در فارسی، فکر کردن بیشتر احساسی است. جملهها طولانیتر و گاهی مبهم و پر رمز و راز می شوند.
Im Persischen ist das Denken eher emotional. Sätze sind länger und manchmal vage und vielschichtig.
اما در آلمانی، زبان کوتاهتر، مستقیمتر و گاهی سردتر به نظر میرسد.
Im Deutschen wirkt die Sprache kürzer, direkter und manchmal kälter.
وقتی زبان را کامل نمیدانی؛ حتی برای خطایی که مرتکب نشدهای هم عذرخواهی میکنی. به جای این که از خودت دفاع کنی.
Wenn man die Sprache nicht gut beherrscht, entschuldigt man sich sogar für Fehler, die man gar nicht gemacht hat, statt sich zu verteidigen.
وقتی زبانت محدود است؛ بیانِ سادهترین احساسات هم سخت میشود. نه میتوانی بگویی دقیقاً چه میخواهی و نه میتوانی عشق و محبتت را همانطور که هست نشان بدهی.
Wenn die Sprache begrenzt ist, wird selbst das Ausdrücken einfacher Gefühle schwierig. Man kann weder genau sagen, was man will, noch Liebe und Zuneigung so zeigen, wie sie wirklich sind.
کمکم چیزی که از تو به جا میماند شبیه نسخهای سادهتر و کمقدرتتر از خود واقعیات است.
Nach und nach bleibt eine vereinfachte, schwächere Version des eigenen Selbst zurück.
من بارها در این موقعیت گیر افتادهام.
Ich bin oft in solchen Situationen stecken geblieben.
جایی که باید می گفتم اشتباه از من نیست و یا می فهماندم که مرا کم تر از چیزی که هستم میبینند؛ کلمات برایم کافی نبودند.
In Momenten, in denen ich sagen sollte, dass der Fehler nicht bei mir liegt oder dass ich weniger gesehen werde, als ich bin, reichten mir die Worte nicht aus.
زبان به جای آن که ابزار من باشد؛ تبدیل به محدودیتم میشد.
Die Sprache wurde nicht mein Werkzeug, sondern meine Grenze.
البته که نتیجه اغلب یک چیز بود:
سکوت و تماشای آنچه که نمیتوانستم به گفتار بیاورم.
Das Ergebnis war meist dasselbe: Schweigen und das Zusehen bei dem, was ich nicht in Worte fassen konnte
— Reza Panahi
زندگی میان مکث ها / Leben zwischen den Pause
در زبان دوم همیشه قبل از حرف زدن کمی مکث وجود دارد. کمی فکر، کمی تردید و کمی ترس همراه با امید.
Im Zweitsprachgebrauch gibt es vor dem Sprechen immer eine kleine Pause: etwas Nachdenken, etwas Zweifel und auch ein wenig Angst, aber mit Hoffnung.
زبان دوم که زبان مادری نیست تا آدم بتواند فوراً ذهن و درونش را درست ارائه دهد.
Die Zweitsprache ist nicht die Muttersprache, in der man Gedanken und Inneres sofort vollständig ausdrücken kann.
زبان دوم، دومین زبان است و روان حرف زدن به آن شاید سالها صبر بخواهد.
Die Zweitsprache ist eben eine zweite Sprache, und flüssig darin zu sprechen kann Jahre an Geduld erfordern.
بارها وقتی میخواستم برای انجام کارهایم به جایی بروم؛ جملاتی را حفظ و چندین بار تمرین میکردم.
ولی در موقعیتی که به آن نیاز داشتم از شدت استرس جمله ناقص و نصفه و نیمه از دهانم بیرون میپرید.
Oft, wenn ich für meine Erledigungen irgendwohin gehen wollte, habe ich Sätze auswendig gelernt und viele Male geübt.
Doch im entscheidenden Moment kamen sie vor lauter Stress nur unvollständig und halb aus meinem Mund.
گاهی فکر میکردم شاید خنگ شدهام و اعتماد به نفسم، کم تر از دفعه قبل بود.
Manchmal dachte ich, ich sei vielleicht dumm geworden, und mein Selbstvertrauen war jedes Mal geringer als zuvor.
این یکی از آزاردهندهترین تجربهها در یادگیری زبان دوم است.
Das ist eine der unangenehmsten Erfahrungen beim Lernen einer Zweitsprache.
گاهی آدم فکر میکند چقدر ناتوان شده و درونش پر از سنگینی و غم است.
Manchmal hat man das Gefühl, wie sehr man sich selbst schwächer erlebt, und das Innere wird schwer und traurig.
البته که واقعیت این نیست.
Aber das ist nicht die Realität.
یادگیری زبان جدید به زمان نیاز دارد؛ مثل میوهای که باید روی درخت برسد و کامل شود و این ماییم که باید این زمان را به خودمان بدهیم.
Das Lernen einer neuen Sprache braucht Zeit; wie eine Frucht, die am Baum reifen muss und vollständig werden soll. Und wir sind diejenigen, die uns diese Zeit geben müssen.
— Reza Panahi
سکوت و محدودیت / Stille und Begrenzung
سکوت گاهی انتخاب آدم نیست؛ نتیجهٔ کمبود واژهها است.
Manchmal ist Schweigen keine Entscheidung, sondern die Folge fehlender Worte.
وقتی ناراحت یا حتی عاشقی؛ در زبان مادری واژهها راحتتر به سراغت میآیند. آنها را کنار هم میگذاری و گاهی بخشی از سنگینی درونت از میان همان واژهها بیرون میریزد.
اما در زبان دوم همیشه اینطور نیست.
Wenn man traurig oder sogar verliebt ist, kommen die Worte in der Muttersprache leichter. Man setzt sie aneinander, und manchmal löst sich ein Teil der inneren Schwere durch genau diese Worte. Doch in einer Zweitsprache ist das nicht immer so.
سکوت میکنی نه که حرفی برای گفتن نداری؛ چون نمیتوانی افکار و احساساتت را آنطور که هستند به کلام بیاوری. در خودت فرو میروی و ناخواسته خاموش میمانی.
Man schweigt nicht, weil man nichts zu sagen hätte, sondern weil man Gedanken und Gefühle nicht so ausdrücken kann, wie sie wirklich sind. Man zieht sich in sich selbst zurück und wird ungewollt still.
بارها میان جماعت آلمانیزبان نشستهام و موضوع گفتگو را فهمیدهام؛ اما آنچه در ذهنم میآمد به زبانم نمینشست.
تا میخواستم کلمات را جمله کنم و در طاقچه ذهن بچینم؛ بحث تمام میشد.
Oft habe ich in einer deutschsprachigen Runde gesessen und dem Gespräch folgen können. Doch das, was mir durch den Kopf ging, fand nicht den Weg auf meine Zunge. Bis ich die Worte zu Sätzen geformt und in Gedanken geordnet hatte, war das Gespräch längst weitergezogen.
البته که سکوت همیشه نشان از نداشتن حرف نیست. گاهی آدم یک دنیا حرف ناگفته دارد ولی ابزار گفتن ش کافی نیست.
Schweigen bedeutet natürlich nicht immer, dass man nichts zu sagen hat. Manchmal trägt man eine ganze Welt unausgesprochener Gedanken in sich, doch die Mittel, sie auszudrücken, reichen nicht aus.
یکی از بزرگترین محدودیتهای زبان دوم این است که دیگران سکوتت را میبینند اما دلیلش را نه.
سکوتت را میشنوند نه جملههایی که در ذهنت جا مانده و هرگز گفته نشدهاند.
Eine der größten Grenzen einer Zweitsprache ist, dass andere dein Schweigen wahrnehmen, aber nicht dessen Ursache. Sie hören dein Schweigen, nicht die Sätze, die in deinem Kopf geblieben und niemals ausgesprochen worden sind.
در آن لحظات، آدم پر میشود از حس خفگی.
میداند چه میخواهد بگوید ولی راهی برای بیانش پیدا نمیکند.
In solchen Momenten fühlt man sich wie erstickt. Man weiß genau, was man sagen möchte, findet aber keinen Weg, es auszudrücken.
شاید دردناکترین بخش زبان دوم این است که صدایی داشته باشی که نتوانی آن را به دیگران برسانی.
Vielleicht ist das Schmerzhafteste an einer Zweitsprache, eine Stimme zu haben, die man nicht zu anderen tragen kann.
— Reza Panahi
روایت یک زبان دوم / Die Geschichte einer zweiten Sprache [Interview]
علی پارسا چهار سال است که در آلمان زندگی میکند و در حال یادگیری زبان آلمانی است.
در این گفتوگو از تجربههای او درباره یادگیری زبان، چالشهای ارتباطی و تأثیر زبان دوم بر زندگی روزمرهاش پرسیدهایم.
Ali Parsa lebt seit vier Jahren in Deutschland und lernt Deutsch.
In diesem Gespräch erzählt er von seinen Erfahrungen beim Spracherlernen, den Herausforderungen der Kommunikation und davon, welchen Einfluss eine zweite Sprache auf seinen Alltag hat.
۱. الان در چه سطحی از زبان آلمانی هستی؟
1. Auf welchem Niveau bist du momentan in Deutsch?
من سطح A2 رو با موفقیت گذروندم و دارم B1 میخونم. میدونم هنوز خیلی راه مونده تا بتونم خوب حرف بزنم اما هر روز تلاش میکنم تا دایره لغاتم رو گسترش بدم؛ بهتر صحبت کنم و دیگران رو بهتر متوجه بشم.
Ich habe die A2-Prüfung erfolgreich abgeschlossen und lerne jetzt Deutsch auf dem Niveau B1. Ich weiß, dass noch ein langer Weg vor mir liegt, bis ich wirklich gut sprechen kann. Trotzdem bemühe ich mich jeden Tag, meinen Wortschatz zu erweitern, besser zu sprechen und andere Menschen besser zu verstehen.
هدفم اینه که بتونم با جامعه آلمان به خوبی ادغام بشم و شغل مناسبی پیدا کنم.
Mein Ziel ist es, mich gut in die deutsche Gesellschaft zu integrieren und eine passende Arbeit zu finden.
۲. سختترین چیزی که هنوز نمیتونی بگی چیه؟
2. Was fällt dir beim Sprechen noch am schwersten?
هنوز برام سخته که درباره احساسات، تجربههای زندگی و موضوعات پیچیده دقیق و روان حرف بزنم.
Es ist für mich immer noch schwierig, über Gefühle, persönliche Erfahrungen und komplexe Themen genau und flüssig zu sprechen.
در موقعیتهای روزمره معمولاً میتونم منظورمو برسونم ولی وقتی لازمه موضوعی رو با جزئیات توضیح بدم یا از خودم دفاع کنم؛ پیدا کردن کلمات مناسب برام سخته.
Im Alltag kann ich meistens ausdrücken, was ich meine. Aber wenn ich etwas ausführlicher erklären, meine Meinung verteidigen oder eine schwierige Situation beschreiben muss, fällt es mir schwer, die richtigen Worte zu finden.
به همین دلیل فکر میکنم شاید در سطح B2 بتونم با اعتمادبهنفس بیشتری صحبت کنم.
Deshalb glaube ich, dass ich vielleicht auf dem Niveau B2 mit mehr Sicherheit und Selbstvertrauen sprechen kann.
۳. وقتی نمیتونی چیزی رو که میخوای بگی چه کار میکنی؟
3. Was machst du, wenn du etwas nicht ausdrücken kannst, was du sagen möchtest?
من هیچوقت بدون آمادگی وارد یه گفتوگوی مهم نمیشم.
Ich gehe nie unvorbereitet in ein wichtiges Gespräch.
قبل از هر قرار ملاقات یا مراجعه به ارگانها و مؤسسات، موضوع رو از قبل مرور میکنم. لغات و جملات مورد نیاز رو آماده و تمرین میکنم.
Vor einem Termin oder einem Besuch bei Behörden und Institutionen bereite ich mich immer vor. Ich überlege mir vorher die wichtigsten Wörter und Sätze, schreibe sie auf und übe sie.
اگر لازم باشد از یه مترجم یا حتی نرمافزار کمک میگیرم تا بتونم بهتر منظور مو بگم.
Wenn es nötig ist, nutze ich die Hilfe eines Übersetzers oder einer technischen Unterstützung, damit ich meine Gedanken besser ausdrücken kann.
۴. وضعیت الانت چه حسی داره؟
4. Wie fühlt sich deine aktuelle Situation an?
این وضعیت گاهی برام خیلی سخت و دردناک میشه.
Diese Situation ist manchmal sehr schwer und schmerzhaft für mich.
بزرگترین ناراحتیم اینه که نمیتونم حرف دل مو مثل زبان مادری به آلمانی بیان کنم.
Das Schwierigste ist, dass ich meine Gedanken und Gefühle nicht so ausdrücken kann wie in meiner Muttersprache.
بارها این شرایط رو تجربه کردم؛ از قاضی دادگاه گرفته تا کارمند اداره و فروشنده یه مغازه.
Ich habe diese Erfahrung oft gemacht: vor einem Richter, bei Behörden oder sogar im Gespräch mit einem Verkäufer in einem Geschäft.
این موقعیت خیلی برام آزاردهنده است. حس ناتوانی و عجز بهم میده.
Solche Situationen belasten mich sehr und geben mir manchmal das Gefühl, mich nicht ausreichend ausdrücken zu können.
یادگیری یک زبان جدید در سن ۶۰ سالگی اونم بعد از اتفاقات سختی که توی زندگی داشتم واقعاً آسون نیست.
Eine neue Sprache im Alter von 60 Jahren zu lernen, besonders nach schwierigen Erfahrungen im Leben, ist wirklich nicht einfach.
گاهی آنقدر از یادگیری زبان خسته میشم که احساس میکنم دیگه توان ادامه دادن ندارم اما با وجود تمام این سختیها تسلیم نمیشم.
Manchmal bin ich vom Sprachenlernen so erschöpft, dass ich das Gefühl habe, keine Kraft mehr zu haben. Aber trotz aller Schwierigkeiten gebe ich nicht auf.
چون میدونم زبان آلمانی کلید نجات من و زندگی آینده است.
Denn ich weiß: Die deutsche Sprache ist der Schlüssel zu meiner Zukunft und zu einem neuen Leben.
گفتوگو و تنظیم: سیدرضا پناهی
— Gespräch und Redaktion: Reza Panahi
وقتی زبان چیزی فراتر از واژههاست. / Wenn Sprache mehr ist als Worte
شاید در نهایت، فاصلهها آنقدرها هم دور نباشند.
Vielleicht sind die Entfernungen am Ende doch nicht so groß, wie sie scheinen.
جایی کلمهها کوتاه و در قالب شعر در یک بیت جمع میشوند؛ گویی احساس، تاب تحمل جملههای طولانی را ندارد و خود را در فشردگیِ ریتم و وزن پنهان میکند.
Manchmal werden Worte kurz und sammeln sich in einem einzigen Vers, als könnte das Gefühl die Last langer Sätze nicht tragen und würde sich lieber im Rhythmus und in der Verdichtung von Klang und Maß verbergen.
جایی دیگر، کلمهها آرام آرام کش میآیند؛ در صفحهها پخش میشوند. در سکوت خوانده میشوند و بیآن که صدایی داشته باشند؛ به فکر تبدیل میگردند.
Und manchmal dehnen sich Worte langsam aus, breiten sich über Seiten aus, werden in der Stille gelesen und verwandeln sich, ohne ein Geräusch zu machen, in Gedanken.
اما در هر دو مسیر چیزی مشترک باقی میماند: این میلِ خاموش و مداوم به این که زبان فقط برای گفتن نباشد؛ برای لمس کردن باشد. برای نزدیک شدن به چیزی که به سادگی گفته نمیشود.
Doch in beiden Wegen bleibt etwas Gemeinsames: dieses leise, beharrliche Bedürfnis, dass Sprache nicht nur zum Sprechen da ist, sondern zum Berühren. Um sich dem zu nähern, was sich nicht einfach sagen lässt.
و شاید ادبیات، درست از همین نقطه شروع میشود. از جایی که واژهها دیگر فقط واژه نیستند.
Und vielleicht beginnt genau dort die Literatur: an dem Punkt, an dem Worte nicht mehr nur Worte sind.
و شاید دقیقاً همینجا جایی است که ما دیگر فقط زبان را نمیخوانیم؛ بلکه در آن زندگی میکنیم.
Und vielleicht ist genau das der Moment, in dem wir Sprache nicht mehr nur lesen – sondern in ihr leben…
— Reza Panahi
